Vladimir İlyiç Ulyanov  (1870 - 1924)

 

 

Hayatının İlk Yılları (devrime bakış)

Rusya’nın Simbirsk kasabasında, 22 Nisan 1870’te Ilya Nikolayeviç Ulyanov ve Maria Alexandrovna’nın üçüncü çocukları olarak dünyaya geldi. Ailesi Rusya’nın önemli ailelerindendi. Mutlu bir çocukluk geçirdi. İlk eğitimini annesi vermiştir. Piyano çalmayı öğrenmiştir. Dokuz yaşında Simbirsk Gymnasium’una gönderildi. Babası devlet eğitim kurumunda okullar müfettişi olarak çalışan ,disiplinli ,sert karakterli bir eğitimcidir ve ona devrimci olması telkini yapmamıştır. Çocuklarının ikisi, özellikle Alexander ve kardeşi Vladimir okul hayatları boyunca en yüksek dereceleri almıştır. Lenin'de devrimci yöneliş Ağabeyi (Saşa) Alexander’ın Çar III. Alexander’a karşı giriştiği başarısız suikasttan sonra oluşmuştur. Ağabeyi Alexander yüksek ideal sahibi, son derece hassas karakterli, Lenin'in karakter olarak pek benzememekle birlikte büyük saygı duyduğu , adeta romanlardan fışkırmış ilginç bir kişiliktir. Öyle ki polis sorgusu sırasında beraber eyleme giriştiği arkadaşlarını ele vermez ve bu isimleri saklı tutmakdaki amacının eylemi sadece kendi şerefine kaydetmek olmadığını ifade etme gereği duyar. Ağabeyinin idam edildiği 1887 yılı Lenin’in de Kazan Üniversitesi Hukuk Fakültesine girdiği yıldır. Alexander Ulyanov’un ve birkaç arkadaşının yaptığı bu eylem ülkede büyük ses getirmiş ve üniversitelerde çarlık rejimine karşı sesler yükselmeye başlamıştır. Kazan üniversitesinde de öğrenciler tarafından yapılan eylemlerin ele başını arama çalışmaları sırasında eylemciler arasında Ulyanov soyadının bulunması Lenin’in tutuklanmasına ve okuldan atılmasına yetmiştir. Okuldan atılmak Lenin’i kolay pes ettirmedi. Hukuk Fakültesine tekrar kabul edilmek için uzun yıllar boyunca mücadele etmiştir. Üniversiteden ayrıldıktan sonra entelektüel yanını geliştirmek için çalışmıştır. Zaten daha on yedisinde olan Vladimir’in kafasında tam bir devrimci kimliğin oluştuğu da söylenemez. Lenin daha sonra 19. yüzyılda yaşamış Rus aydınların ülkenin geleceğiyle ilgili fikirlerini incelemeye ve onların eserlerini okumaya başladı. Fakat bu sırada kesinlikle hiçbir olaya karışmadı. Bu sırada annesi Maria Ulyanov da oğlunun daha fazla işsiz kalmaması için evlerini ve bazı menkullerini satarak küçük bir çiftlik satın almıştır.

1890 yılında Lenin Hukuk fakültesine yeniden kabul edilmiş ve 1891’de okulunu birincilikle bitirmiştir. 1892’de St. Petersburg’da avukat olarak işe başlamıştır. 1893 -1895 yılları arasında devrimci çalışmalar yapmıştır. Nisan 1895’te bir grup devrimci arkadaşının da desteğiyle Avrupa’ya gitmiş ve orada Çalışan Sınıfın Özgürlüğü Grubuna başkanlık eden Plekhanov ile görüşmüş ve onu devrimci fikirlerinden yararlanmıştır. Aynı yıl Rusya’ya geri dönmüş fakat tutuklanıp 15 ay hapis cezasına çarptırılmıştır. Devrimci fikirlerinden vazgeçmeyip hapishanedeki mahkumları örgütlediği için 1897 yılında Sibirya’ya sürgüne gönderilmiştir. 1899 yılında ilk makalesini “Lenin” takma adıyla yazmıştır. Daha sonra Ulyanov soyadını kullanmadı ve Vladimir Lenin olarak tanındı. Adını değiştirmesinin nedeni devletin tepkisini daha fazla üzerine çekmemek ve kardeşinin idam edilmesinden beri devam eden Ulyanov soyadına karşı oluşan aşırı şüpheleri artırmamak olabilir.

 

1900’den Bolşevik İktidarına Kadar Rusya

1898 yılında Rusya Sosyal Demokrat İşçi partisi kurulmuştu. 1903 yılında partide yol ayrımına gelindi: Lenin’in önderliğini yaptığı Bolşevikler, ( Rykov, Bogdanov, Krassin diğer kurmaylardı) ve Axelrod’un başkanlığını yaptığı daha ılımlı olan Menşevikler (diğer önemli isimler Martinov ve Martov idi) olarak ikiye ayrılmıştır. Ayrıca Lenin SSCB'nin kurucusu ve ilk başkanıdır.

RSDİP'nin 1903'te ikinci kongresinde, demokratik merkeziyetçilik ve devrimci-demokratik diktatörlük konularında ortaya çıkan görüş ayrılığı sonrasında, Merkez komite ve Iskra yazıkurulunda çoğunluğu sağlayan Lenin ve yandaşları Bolşevik(çoğunluk), muhalifleri ise Menşevik(azınlık) adlarıyla anılmaya başladılar. {Martinov, A. (Picker, Aleksandr Simoiloviç) (1865-1935). Rus sosyal-demokrasisi içerisinde ekonomizmin önde gelen bir temsilcisi; menşevik, sonradan Komünist Partiye katılmıştır.}

İki grup da marksist temelleri benimsemiş ve Rusya’da Marksizmin güçlenmesi için çalışmalar yapmıştır. 1905 yılında Menşeviklerin çalışmaları sonucu daha iyi çalışma koşulları isteyen işçiler ayaklanmışlar ve “Kanlı Pazar” olarak bilinen günde binlerce işçi öldürülmüş ve ayaklanma bastırılmıştır. Bu olaydan sonra Çar II. Nikola Rus Meclisini (Duma) açmak zorunda kalmıştır. Lenin, ünlü; "İşçiler ya silahı ellerine almamalıydı ya bırakmamalıydı." sözünü, bu sürecin değerlendirmesi olarak söylemiştir.

1917 yılına kadar geçen süre içinde Rusya’da hiç bir iyileşme olmamış aksine I. Dünya savaşınında çıkmasıyla birlikte ekonomik durum iyice bozulmuştu. 1917 devrimlerinin ilki 8 Mart 1917’de Dünya Kadınlar Gününde işçi kadınların sokaklara dökülmesiyle başladı. Diğer işçilerin de katılmasıyla isyan büyüdü. Polis ve askeri kuvvetler de isyanı bastırmaya yanaşmayınca Çar II. Nikola tahttan çekildi (15 Mart 1917). Çar çekildikten sonra Rusya’yı liberal ağırlıklı bir yönetim kadrosu olan Geçici Hükümet yönetmeye başladı. Hükümetin ana kadrosunda Menşevikler ve Sosyalist Devrimciler bulunuyordu. Bu sırada Bolşevikler devrimle çok fazla ilgilenmiyor görünüyor ve olanları uzaktan izliyordu.

1900 yılında sürgüne gidip, 17 yılını Batı Avrupa’da geçiren Lenin 16 Mart 1917’de Rusya’ya geri döndü. Lenin’in dönmesiyle Bolşevikler yönetimi ele geçirmek için faaliyetlere başladılar. Geçici hükümetin beklenilen kadar başarılı olamayışı, toprak reformlarının yapılamayışı halkın hükümete olan güvenini kırdı ve Bolşevikler desteklenmeye başladı. 6 Kasım 1917’de Bolşevikler iktidarı ellerine aldılar.

Parti iktidarı korumak için ÇEKA ve Kızıl Ordu kurduruldu. Bolşeviklerin faaliyetlerine karşı oluşan tepkiler Menşevikler tarafından da desteklenince Rusya’da iç savaş çıkmasına sebep oldu. Savaş müttefikler tarafından da yakından izlendi. Hatta Avusturya, Almanya ve Japonya Menşevikleri desteklediler. Ancak 1922’de sona eren savaşı Bolşeviklerin kazanmasını ve Lenin’in düşlediği gibi Bolşevik diktatörlüğünün ülkeyi yönetmesine engel olamadılar.

 

Leninizme Kisa Bakis acisi

Leninizm, Marksizm üzerine kurulmuş politik ve ekonomik bir teoridir. Marksizm`in bir kolu ve aşaması olarak ele alınır, Bolşevik lider Vladimir Lenin tarafından geliştirildiği kabul edilir. Yaklaşıma göre Lenin, Marx'ın temel eserini üç temel noktada, yani felsefe, ekonomi ve siyasal alanlarda geliştirmiş, onu yeni koşullara uygun bir öğreti olarak ve temel ilkelerinden sapmaksızın yeniden üretmiştir.

Kısacası Leninizm, Marksizmin çağın gereklerine göre hem kuramsal hem politik hem de ekonomik alanda, temel ilkelere bağlı kalarak yeniden uyarlanması olarak anlaşılır. Leninizm kavramı, yeni olgular ve yeni bilimsel gelişmeler doğrultusunda Marksizmnin yeniden gelistirilmesi gereği üzerinden değerlendirilir ve Marksizmin devrimci ve bilimsel özüne uygun olarak geliştirilmesi olarak anlaşılır.

"Leninizm" terimi Lenin hayattayken çok kullanılan bir terim değildir, ançak sağlık sorunları sebebiyle ölümünden bir süre önce, Sovyet hükümetinde aktif rolünü sonlandırdıktan sonra sıklıkla kullanılmaya ve yaygınlaştırilmaya başlandı. Asıl olaraksa 5. Komünist Enternasyonal`de (Komintern) Grigory Zinoviev "Leninizm" terimi kullandı ve popüler etti. Bu tarihten itibaren, Leninizm formülasyonu, Marksizm içinde, onun yeni bir aşaması olarak formüle edildi ve kuramsallaştırıldı.

 

Lenin`in görüşleri

Lenin kapitalizmin ancak devrimci yollarla (kapitalizmi düzeltmeye yahut değiştirmeye çabalamanın başarısız olacağı) yıkılabileceğini düşünüyordu. Lenin`e göre devrimi işçi diktatörlüğü süreci takip etmeliydi.

Leninizm`in diğer temel bir düşüncesi de emperyalizmi kapitalizmin en yüksek basamağı olarak görmesidir. Lenin, kapitalizmin küresel bir sistem olurken uyguladığı hileyi (Marx bu fenomeni öngörmüştür) Marx`ın çalışmalarını geliştirerek ve güncelleyerek anlatır. Lenin`e göre gelişmiş kapitalist ülkelerde proleter devrim gerçekleşemez çünkü bu ülkeler işçilerine nispeten yüksek yaşam standartı ve çeşitli fırsatlar sağlar ve işçilerin devrimci bir bilince ulaşması mümkün olmaz (bkz: İşçi aristokrasisi). Bu yüzden ancak daha az gelişmiş ülkelerde işçi devrimi mümkün olabilir.

Fakat eğer devrim ancak fakir, gelişmemiş bir ülkede başlayabilirse burada bir sorun ortaya çıkmaktadır. Marx`a göre gelişmemiş ülkeler sosyalizmi inşa edemez, çünkü kapitalizm henüz buralarda bütün gücünü kullanmamış, sömürüsünü gerçekleştirmemiştir, işte bu yüzden dış güçler devrimi başarısızlığa uğratmak için elinden geleni yapacaktır. Buna Leninizm iki çözüm yolu önerir:

İlk önerisi çok sayıda gelişmemiş ülkenin kısa bir sürede birleşerek büyük federal bir yapı kuraracağı, bu sayede kapitalizme karşı direneceği ve sosyalizmi kurmayı başaracağıdır. Sovyetler Birliği`nin kurulmasının temel fikri budur.

Diğer önerisi de gelişmemiş ülkelerde başlayan devrimin veya devrim ateşinin gelişmiş kapitalist ülkelerdeki devrim kıvılcımını tetikleyebileceğidir (örnek olarak Lenin Rus Devriminin bir Alman Devrimini ateşleyebileceğini ummuştu). Gelişmiş ülke böylece sosyalizmi kuracak ve gelişmemiş ülkelerin de aynı şeyi yapmasına yardım edecektir.

 

Lenin’in Yönetim Felsefesi (Leninizm)

Lenin, siyasi bir lider olduğu kadar bir siyaset filozofuydu. Rusya’nın içinde bulunduğu durum ve öne sürülen çözümlerin işe yaramayışı Lenin’i daha radikal eğilimlere yöneltmiş ve acı içinde kıvranan halkın ancak komünist bir yönetimle kurtulabileceğine inandırmıştır. Lenin’e göre uğruna yaşanacak tek şey gelecek nesildir. Ona göre Komünizm gelecek nesli bugünün adaletsizliklerinden ve eşitsizliklerin kurtarabilecek tek formüldür. Ama bunun doğru olmadığını insanoğlu zaman geçtikçe anlamıştır.Bu ideoloji birçok ülkeye ve insanlığa zarar vermiştir.Özellikle Lenin'in yolunda giden Stalin'in yaptığı acımasız soykırımlar bunun en büyük kanıtıdır.

Klasik Marksizm’e göre komünizm tarihteki gelişmelerle ortaya çıkan bir sürecin doğal ürünüdür. Marx’a göre tarihsel gelişme özel mülkiyetin gelişmesiyle ve iş bölümünün belirginleşmesiyle doğrudan bağlantılıdır. Buna göre Marx tarihi beş ana mülkiyet aşamasına ayırır. Bunlar: kabilesel mülkiyet, antik toplumsal mülkiyet, feodal mülkiyet, kapitalist mülkiyet ve komünizmdir. Komünizm devresinin başlaması için kapitalist düzenle ezilen bir proletarya(mülksüz işçiler) sınıfının olması ve onların kapitalist düzeni devirmeleri gerekmektedir.

Rusya’da durum Marx ’ın ön gördüğünden tamamen farklıydı. Ezilen halkın büyük çoğunluğu köylülerdi işçi sınıfı yok denecek kadar azdı. Devrimi yapanlar da entelektüel olarak yetişmiş eğitimli insanlardı. Böyle bir ortamda Leninizm komünist devrimin eğitimli seçkin bir kesim tarafından yönetilen ele başı bir parti (Vanguard Party) tarafından yapılıp yönetilebileceğini öngörür; çünkü bu düşünceye göre proletarya kapitalist sınıf tarafından ezildiğinin farkında değildir ve bu farkındalığı sağlamak partinin görevidir.

Lenin’e göre parti demokratik merkeziyetçiliğe uygun olarak yapılanmalıdır. Demokrasiye göre parti içindeki hiyerarşiye göre bütün birimler özgürce tartışabilmeli, kendilerinden yüksek birimlere önerilerde bulunabilmelidir. Merkeziyetçiliğe göre ise parti tam bir disiplin içinde çalışmalı ve alt seviyedeki birimler üst seviyedekilerin kararlarına uymalıdır. Kısaca “tartışma özgürlüğü hareket bütünlüğü” sağlanacaktır.

Lenin devrimin sadece tek bir ulus için değil bütün dünya için planlamıştı. Bu amacını gerçekleştirmek için 1919 yılında Komünist Enternasyonal (Communist International - Commintern)’ı kurdu. Lenin Avrupa’nın bir yıl içinde tamamen komünist düzene geçebileceğini düşünüyordu. Düşündüğü gibi olmadı, Komintern ajanlarının bütün çalışmalarına rağmen komünist hareketler sadece Almanya ve Macaristan’da sınırlı bir yayılma alanı bulabildiler.

 

Zaman dizini

1870 -1895

  • 22 Nisan 1870 - Vladimir İlyiç Ulyanov Simbirsk'te doğdu.
  • Mayıs 1887 - Vladimir'in ağabeyi Alexander, Çar'a suikast düzenlemek suçundan idam edildi. Alexander'in idam edilmesinin, Lenin'in devrimci mücadeleye katılmasında önemli etkisi olacaktır.
  • Eylül 1887 - Vladimir İlyiç Kazan Üniversitesine yazıldı. Aralık ayında öğrenci protestolarına katıldığı için tutuklandı ve serbest bırakıldı.
  • 1888-1889 - Vladimir İlyiç, Rus Devrimi'nin erken kuşaklarının edebiyatı alanında eğitim gördü. Hukuk eğitimi almaya başladı. Kazan ve Samara'da ikamet etti.
  • 1892 - Hukuk alanında çalışmaya hak kazandı.
  • 1893 - Bir Marksist çalışma gurubunda aktif çalışmaya başladı. Eylül ayında St. Petersburg'a taşındı.
  • 1895 - Avrupalı ve sürgündeki Rus devrimcilerle tanışmak için Avrupa gezisine çıktı. Lenin bu dönemde Rus Marksizmi'nin kurucusu Plehanov'un öğrencisi oldu.
  • 1895 - Rabochye Delo isimli yasa dışı bir gazete çıkarmayı planlarken, 7 Aralık'ta St. Petersburg'da tutuklandı.
  • Aralık 1895 - Vladimir İlyiç'in üyesi olduğu, "İşçi Sınıfının Kurtuluşu İçin Mücadele Birliği" St. Petersburg'da kuruldu.

1896 -1903

1903 -1910

1910 -1917

1917 - 1918

  • Mart 1917 - Çar İkinci Nikolas devrildi. Rusya'da Geçici Hükümet oluşturuldu.
  • 3 Nisan 1917 - Lenin Petrograd’da: Lenin ve arkadaşları, İsviçre'den yola çıkıp, Almanya'yı "mühürlü tren" ile geçerek Petersburg'a vardılar.
  • «Mühürlü tren» diye de anılan tren, 16 Nisan 1917 günü, Petrograd’daki Finlandiya Garına girdi. Tren henüz Rusya topraklarına varmadan, bazı bolşevik yöneticiler gelenleri Finlandiya’da karşılayıp onlara katılmışlardı. Kamenev de onlardan biriydi.
  • I. Petro tarafından kurulan St. Petersburg kentinin adı 1914 yılında "burg" eki Almanlığı anımsattığı gerekçesiyle Ruslaştırılarak "Petrograd" olarak değiştirilmiştir. Ekim Devrimi sonrası kentin adı 1924 yılında "Leningrad" olarak tekrar değiştirilmiştir. SSCB'nin çözülmesi sonrası Rusya Federasyonunda Rus milliyetçiliğinin yavaş yavaş Bolşevik mirasın yerini tamamen almasıyla kentin adı 1991 yılında tekrar değiştirilerek tarihi adı olan "St. Petersburg" adına dönülmüştür.
  • Nisan 1917 - Lenin "Nisan Tezleri"ni yayımladı. Lenin Geçici Hükümet'in devrilmesini ve Bolşevik taktiklerin gözden geçirilmesini öneriyordu.
  • Mayıs 1917 - RSDİP (Bolşevik)'in Yedinci Kongresi Petrograd'da toplandı. Lenin Nisan Tezleri'ni partiye kabul ettirdi.
  • Temmuz 1917 - İşçi ve Asker Sovyetleri'nin ilk Tüm Rusya Kongresi. Nisan ayının ardından işçi sınıfı içerisinde hızla örgütlenen Bolşevikler, bu kongrede Sovyetler içerisinde çoğunluğu ele geçirdiler.
  • Temmuz 1917 - "Temmuz Günleri" olarak anılan ayaklanma. Sürece temkinli yaklaşan ve silahlı bir ayaklanma için erken olduğunu düşünen Bolşevikler, erken bir ayaklanma fikrine karşı çıktılar. Büyük ölçüde kendiliğinden gelişen bu ilk ayaklanma girişimi, başladıktan sonra Bolşevikler tarafından desteklenmiş de olsa başarısızlığa uğradı.
  • Temmuz 1917 - Lenin yeraltına geçmek zorunda kaldı ve Finlandiya'ya kaçtı.
  • Eylül 1917 - Lenin yeni bir ayaklanma önerdi. Bu öneri parti içerisinde tartışmalara neden oldu.
  • Ekim 1917 - Lenin gizlice Petrograd'a dönmeyi başardı.
  • Ekim 1917 - Lenin partideki güçlü muhalefete rağmen, acil bir ayaklanmada ısrar etti ve bu ısrarını partiye kabul ettirdi.
  • Ekim 1917 - Başarılı bir silahlı ayaklanmanın ardından Lenin'in başkanı olduğu Sovyet hükümeti kuruldu.

1918 - 1924

 
 

Vefati

  • 9 Mart - 1923 - Lenin üçüncü krizini geçirdi. Konuşma kabiliyetini yitirdi.
  • 12 Mayıs - 1923 - Lenin Gorki'deki bir senatoryuma kaldırıldı.
  • 21 Ocak - 1924 - Lenin dördüncü krizinin ardından vefat etti.